Dil, Medeniyyet Müstemlekechiliyi ve Fars Shövenismi

Bir choxlari dili bir irtibat amili kimi deyerlendirmelerine baxmayaraq dil movzusu olduqca dolashiq ve chox yönlü bir movzudur. Dili bir irtibat amili kimi deyerlendirmek isteyenler ya etnik varliqlarin üzleshdiyi chetinliklerden xeberleri yoxdu, ya da bilerekden dili sade bir irtibat amili kimi yorumlayaraq ictimaiyyeti aldatmaghin qurbani etmeye chalishir ve ictimaiyyete göz göresi yalan satmadan bashqa hech ne amac dashimirlar. Dil yalniz bir irtibat amili deyil, dil millet ve milletlerin en qabariq göstergesidir. Vetensiz yashamaq olsa da, dilsiz bir millet yoxlugha mehkumdur. Dil durumdan duruma öz risaletini bir amil olaraq deyisher. Kanadaya qachan bir qachqin üchün ingilis dili bir irtibat vesilesidirse, Iran Memaliki Mehrusesinde, Güney Azerbaycanlilarin varlighini temsil eden, onlari qonshu xalqlardan ferqlendiren, analarin laylasini ushaqlarin könüllerine oxshayan, vetensevgisini dillerde yashadan , kechmish danilmish tariximizden günümüze yadigar qalan Azerbaycanin Türk dilidir.

“anam mene laylay demish,

anam türkdü men de türkem!

Süd verib meni beslemish,

südü türkdür, men de Türkem!“ qoshmalari bir chox Güney Azerbaycanlinin Fars müstemlekechiliyi altinda kederlerini gederir ve derdlerine teskinlik verir. Demek, dil yalniz bir irtibat amili deyil.

Bu dediklerimizi esaslandirmaq üchün dil biliminde Ferdinand de Saussures (1857 - 1913) terefinden teorize olunmush Strukturalism metodundan yola chixaraq Anthropoloji, Psixoloji ve Edebiyyatbiliminde yeni bilim sahelerinin achilmasina shahid oluruq. Ferdinand de Saussures  özü dil üzere bir strukturdan söz söhbet etmese de, o teorize etdiyi metodu heyate kechirmeye chalishanlar bu metodda bir struktura shahid olduqlarini iqrar etdiler. Bu da dilin qabiliyyetinden ireli gelen bir görünümdür.

 Ferdinand de Saussures dil biliminde formalism fikirlere qarshin Strukturalism metodunu teorize ederken bu teorinin Anthrolopoji alaninda bashqa bir bilim sahesi achilacaghina bile fikirleshmirdi. Feranse alimi Levi Strauss bir etnolog olaraq dilchilik bilimindeki strukturalismden faydalanaraq etnoloji sahesinde yeni bilim sahesinin achilmasina nayil oldu.

Bu meselenin elmi terefidir. Siyasi ve ictimai terefi ise, daha dolashiqdir. Dili yalniz bir irtibat amili kimi teqdim etmeye chalishanlar besher huquqlari diye, ya medeniyyet ve muariflik (amuzesh ve perveresh) baximdan basqi altinda olan milli varliqlardan xebersiz yashayirlar ya da bir avamferib kimi dünya ictimaiyyetini avamferibliye yönetmek isteyirler. Internet dünyasinda yashadighimiz üchün milli ve medeni huquqlara göz yuman shövenism deccallarini, dili bir irtibat vesilesi kimi göstermeye chalishdiqlari üchün yalniz avamferib adlandira bilerik. Bu avamferiblik hanki cinayetlere yol acha biler diye düshürsek, bu avamferibleri besheriyyetin üz qarasi kimi de deyerlendire bilerik.

Kechmishde öz heyatini Fars dil ve edebiyatina teqdim etmish Riza Beraheni yenilikde Azerbaycan Milli Hereketinin isti qucaghina dönerek ve Fars shövenismi batlaghinda milli varlighinin boghulmasindan endishelenerek bugünkü Iran Memaliki Mehrusesindeki Fars shövenistliyini izah ederken Fars dilinden, Said Karamatin yazdighina göre bir qatel dil(zabane Qatel) kimi yad etmishdir. Bu yanashma Fars ictimaiyyetini demokratlashdirmagha fikirletmek yerine onlari matem ve müsibete ezimiye düchar etmishdi. Said Karamat adli birisi Riza Baraheninin fikirlerini behane ederek etnologi, sosiyoloji ve dilchilik alanlarina da aftaba götürmeye bashlamishdi. Indiyde, onun fikirlerinden be’zilerini birlikde oxuyacayiq.

Oxuyuruq: “mohemtarin chizi ke emruz caameaye Iran raa tahdid mikonad, nasyonalisme qovmist. In geraayeshe seyaasi az nazare fekri zaif va az lahaaze tashkilaati naa monsacem ast. Amma in za’fhaa nabaayesti qeshre Aazaadixaah va sekulare caame’a raa az petaansyele moxarreb va gheyre insaaniye in tafakkor ghaafel bedaarad”.

Yuxarida göründüyü kimi mualif meselenin hanki macerada oldughunu izah etmeden, Iran Mamaliki Mahrusesini olushduran varliqlarin hanki etniklerden olduqlarini achiqlamadan, bu etnikler her biri yüzde neche Iran Memaliki Mehruse toplumunu olushdurmalarina ishare etmeden bu etniklerin aydinlarini bir xeter kimi qeleme alaraq öz  qenaetlerice  azadliqsever görünenleri (oxu Farschiliq heyrani olanlari) bu etniklerin aleyhine yönlendirmeye chalishilir ve Iranda Farschiliq esasinda olmayan mefkureleri insaniyyete zid mefkure kimi qeleme almagha chalishilir. Dünya görüshünden asili olmayaraq bu nejadperestlik mefkuresi Alman ictimaiyyetine de 1933-46’lara dekin özge görünmürdü. Hitler Almanyada Yahudileri yandirmadan önce ilk onlara Günahkar Kechiler (Sündenbock) unvani verdi. Sonra onlari dönüz (Scwein) ile eynileshdirerek Qaz Otaqlarinda öldürtmeye bashladi. Demek, ilk önce Fars olmayan insanlarin milli isteklerini gheyre insani adlandirmaq Hitler kechidinden (güzergahindan) kechmeye benzer görünür. Fars shövenistleri terefinden Iran Memaliki Mehrusesindeki Türk ahaliye Türk  Xer ifadesi ishlenmesi de Alman Nazistliyinden alinmish bir gürünüm kimi ortada durur. Göresen, dünya ictimaiyyeti Fars Nejadperestlerine de bu kabusluq imkanini verecek mi, yoxsa Alman Nazistlerine edildiyi kimi ilk önce bu nejadperestlerin torpaghini ishghal edilecek ve özlerini  terbiye etmek üchün ikinci bir Amerikaya aparacaqlar mi? Bilindiyi kimi Hitler de ilk önce xeterlerden ad aparirdi (qirmizi xeter: Komunism ve sayire…). Fars shövenistlerinin bash kamandani Riza Shah da Hitler kimi qirmizi xeter Komunism, Yashil xeter Ereble ve Islam, Sari xeter Türklerden söz söhbet edirdi. Hitler eleyhine Birleshmish Gücler Iran Memaliki Mehrusesini ishghal ederken Fars Shövenistlerinin Shahi, Riza Mirpenc Irandan qacharaq Abeskun adasinda dünyasini deyishdi ve cesedi de qurt ve qushlara yem oldu. Fars shövenistlerinin ikinci tacdari Mehemmedriza Ari Az Mehr de Tebrizin 29 Behmen’de bashlatdighi inqilabi neticesinde Panamaya qacharaq zülmün semeresini dadmish oldu.  Bu da Fars shövenistliyi altinda Irane Merze Por Govher himninden Pehlevi sülalesine verilen töhfe oldu ve bu sülalenin qaliqlari da der be der düshdüler.

Bunlara baxmayaraq tarixin dersleri Fars shövenistleri üchün bir öyrenme dersi olmadi. Yuxarida göründüyü kimi fikir ve teshkilat  baximindan da mualif Fars olmayan hoveyyetchileri geri qalmish qeleme almagha chalishir, ancaq qorxuya düsherek sefsete etmeyi sukut etmeye daha üstün tutur,  oxuyuruq: “Nasyonalism qovmi faal va motafakker daarad. Te’daadi hastand ke aagaahaane yaa naa aagaahaane bazre kineh qovmi mikaarand, zaminesaaze bevucud aamaadane orduhaaye motaxaaseme qovmi hastand. Sa’y daarand ke hoveyyate qovmi raa caaygozine hoveyyate insaani shahrvandaan bekonand.”

Göründüyü kimi yuxarida fikir baximindan zaif ve dali qalmish adlandirmagha chalishan bu avamferib yene de öz tüpürdüyünü yalayaraq milli hoveyyetchilerin faal ve motafekker oldughunu iqrar edir. Bunlara baxmayaraq yene de Iran Memaleke Mehrusesinde insan olmani Fars olmada ve shehrvendlik haqqinin da Farslar ve Fars yanchilarina shamil olmasinda görerek milletchilik baximindan milletchiliyi ikiye ayird etmeye chalishir, oxuyuruq: „Nasyonalism bar do no’ ast: Nasyonalisme medeni, nasyonalisme qovmi“.

Yuxarida göründüyü kimi Said Karamat „medeni toplum (sivil toplum)“ ifadesini tehrif ederek “nasyonalime medeni”den söz söhbet edir, ancaq milletler oldughu yerde medeniyyetlerin de var oldughunu derk ede bilmir. Bashqa bir yandan ise “tabeiyyet” movzusunu “milliyet” ile qarishidiraraq gene uydurma bir deyim “nasyonalisme qovmi” ortaya qoymagha chalishir. Belelikle,  özü bilmeden dolayili olaraq Iran Memaliki Mehrusesinin chox milletli (kasir-ul-melle) oldughunu, “nasyonalisme qovmi” ifadesiyle cheyner tüpür bichiminde vurqulamagha chalishir.

Mualif Millet “Nasyonalisme Medeni” movzusuna deyinerken Kanadadan, Amerikadan söz acharaq, Ingilis ve Feranse sömürgesinden yola chixaraq bir sira mohacirlerden olushan toplumlari veya güc vasitesiyle memleket qurmani siralamagha chalishir, bu fikirler bizim yazimizin hovselesinden uzaq oldughu üchün bir daha bu yazinin oxunmasini oxucular üchün önermek isterdik. Ancaq Feranse ve Ingilislerin millet olmasina geldikde, onlar özleri üchün millet olaraq bashqa toplumlari da bende chekmeye can atmishlar; Korzikalilarin ve Quzey Irlandlilerin bugün de sömürge altinda yashadiqlarini vurqularayaraq bu  ehvalati Iran Memaliki Mehrusesinde Fars olmayan millatler de yashadiqlarini xatirlatmaq isterdik.

 Bunlarin yanisira milli mesele üzere nejadperest ve komunistlik ideasinda olan bu ecubenin fikirlerini gözden kechirmek isterdik, oxuyuruq: „Nasyonalisme qomvi be geraayeshe siyaasi etlaaq mishavad ke qovmiyyat, zabaan va aadaab u rusume camea montaseb be qovme xish (oxu öz milletine) baraayash moqaddas budeh va baraaye gereftan sahmi az qodrat in vijegihaara be plaatforme siyaasi tabdil mikonad. Taqaddose xun u zabaan, kohnehparasti, monazzeh celve daadane qovme xod, ahrimansaazi az qovme haakem, ishaeye tanaffore qovmi az vijegihaaye fekri nasyonalisme qovmi ast.”

Yuxarida göründü kimi bu ifadeleri “anayurd(mame vatan, sarzamine madari)”, “anadil(zabaane maadari)”, “adab ve  rasm (aadaabe rusume kohane Irani (az noe Farsi…)”  ve sayire özleri üchün eziz sayilarken Fars olmayanlar öz varliqlarini ezizleme haqqi elde ede bilmirler. Demek, Fars olmayan milletleri Farslashdirmaq bahasina siyasi hakimiyyeti Farschiliq inhisarinda saxlayaraq Iran Memaliki Mehrusesindeki Fars olmayan milletlerin varliqlarini danaraq Fars medeniyyetini sergilemeye chalishirlar. Hitler de özünü ve milletini bu medenilikde tanidanlardan biri idi. Bunlara baxmayaraq Alman toplumu teknik ve sen’et baximindan dünya ölkeleri arasinda ön siralarda yerleshirdi.

Nazistler ise bu nailiyyeti Ariya irqiyla esaslandiraraq dünyaye aleme meydan oxuyurdu. Göresen, tarix boyu Türklerin himayesine sighinan Fars sheyyadlari hanki teferruatla dünya ictimaiyyetine meydan oxuyacaqlar deye insan heyran qalir!? Ve dünya ictimaiyyeti bu sheyyadligha ne munasibet bildirecekdir diye düshünür?

Dil movzusunda oxuyuruq: „Bar xalaafe nazare Nasyonalism, zabaan yek vasile baraaye irtibaate insaan baa afraade piraamunash ast. In vasile farhangi ham motaghayyer ast. Modaam va hamzamaan baa tahavvollaate eqtesaadi va ictimaaiye caamea dar haale taghyir va degarguni ast. Bevucud miaayad va mehv mishavad va yaa tabdil be chize digar migardad. In nokte raa ham yaad aavar shavam ke faraagiriye zabaani gheyr az zabaane mahalli harkas ra baa Farhangtar mikonad”.

Yuxarida göründü kimi Said Karamat bir avamferib olaraq ictimaiyyeti avamferibliye yönelderek ictimaiyyetin diqqetini Fars shövenistliyinden yayindirmagha chalishir. Yeri gelmishken deyilmelidi: Fars dili Iran Memaliki Mahrusesinde bir hakim dil oldughu üchün bashqa dil ve medeniyyetlere bir müstemleke muamilesi edir. Fars olmayan vilayetlerin insanlarini Farslashdiraraq öz kimlik ve menliklerine özgeleshdirir. Fars olmayan milletlerin aydinlarinin zehin ve beyinlerini sömürerek Fars dil ve edebiyyatinin chicheklenmesine xidmet etdirir. Fars olmayan vilayetlerde bir idare dili olaraq bashqa dillerin idare dili olmasina mane’ töredir. Demek Kanadadaki bir qachqin üchün ingilis dili o ictimaiyyet ile ünsiyet qurmaq üchün bir vesile kimi görünürse de, Azerbaycan ictimaiyyetine Fars dili Azerbaycan dilinin yerinde bir ishghalchi dil kimi özünü ictimaiyyete teqdim edir. Bu saydighimiz vaqeiyyetleri belke de bir chox shuursuz Fars olmayan insanlar da basha düshmek istemeyeler, bu saydiqlarimiz minlerle aci vaqeiyyetden yalniz damlalardir. Bu hezeratlar öz dediklerine sadiqdilerse, 1400 islam dünyasinda resmi din ve mezheb dili olan Ereb dilini niye öyrenmeden chekinirler? Dünya ictimaiyyetine Ibne Xeldunlar ve Ibne Batuteler veren Ereb dilini önrenmeden niye qorxurlar? Demek, Türk dilinin yanisira ne üchün Ereb, Kürd, Beluch ve bashqa milli dilleri Iran Memaliki Mehrusesinde qedeghen etmishler? Demek, bu hezeratlar muariflik ve medeniyyet qafelesinden olduqca uzaqdirlar. Ancaq dünya ictimaiyyetini aldatmagha ve göz boyamagha chalishirlar.

Said Karamat keramet etmeye bashlayaraq yazir: „moshkel xode hoveyyate melli ast, na Foqdaane aan“.

Göründüyü kimi burada Fars shövenismi öz keramet ve merhemetini ortaya qoyur. Demek Fars shövenistlerinin chetinlikleri Iran Memaliki Mehrusesindeki varliqlar yox ede bilmedikleridi. O da hell olunmaz bir mesele olaraq Fars shövenisminin qebrini qazacaq ve Iran Memaliki Mehrusesini insanligha, azadligha isteqlaliyyete doghru yönetmekden bashqa hech bir yolu teklif etmeye imkan vermeyecekdir. Ingilis Müstemlekesi eleyhine vurushan Muhatma Qandi demishdi: „Barish üchün bashqa bir yol yoxdur, azadliq özü yoldu“.

Said Karamat Iran Memaliki Mehrusesindeki milletler üchün isteqlaliyet deyil, Federal bir sistime de bir imkan tanimaq istemediyini ashaghidaki ifadelerle yekunlashdirir:

„Dar moqaabele xaast Federaalism qovmparastaan baayesti icaad shuraahaa, demokratiktarin va qaabel dastrastarin tashakkolii ke tazmin konandeye aazaadi va refaah ictimaist, raa tarvic nomud. Dar yek comle baraaye cang baa nasyonalisme qovmi, baayesti aazaadi, refaah va sekulaarism, yaa dar yek kalame Sosiyalism ra tabligh nomud“.

Rus shövenismi bu puch tezler ile özünü kechmishde chixmaza soxmasina baxmayaraq Fars shövenismleri de  solchuluq adina Fars milleti ikinci bir chixmaza soxmaq isteyirler. Bu da Iran Mamaliki Mehrusesi üchün yol verilmez bir cinayet sayila biler. Yeri gelmishken bunu da xatirlatmaliyiq: ideolojiler insanlighin xidmetinde olmalidir, insanlighi ideolojilere qurban vermek isteyenler tarixin baghishlanmaz cinayetkarlaridi (Hitler ve Musiliniler kimi…).

Qaynaq: http://www.iran-chabar.de/1383/03/09/keramat830309.htm

Isiq Sönmäz