Qarabag meselesi meydana chixandan bu problemin helli yollari haqqinda muxtelif yanashma, mulahize ve teklifler olub. Yanashmalar oz yerinde, amma bir mesele aydindir ki, problemin hellinikovboy yanashma ile deyil, sistemli, ardicil ve butun milli guc komponentlerini teshkil eden richaqlardan harmonik istifade ile heyata kechirmek olar. Bu fealiyyet hem de beynelxalq baglashma ve normalarin vasitesile mohkemlendirilmelidir. Ilk olaraq daha pisden qorunmaq meqsedile problemin hellinin tenezzule yuvarlanmasini dayandirmaq lazimdir. Start veziyyetine hazirlashmaq uchun beynelxalq ictimai reyi dogrunu qebul etmeye hazirlamaq gerekdir. Daxili resurslar seferber olunmali, insan amilinin semereli istifadesi uchun her kes problemin helline cheshidli fealiyyet formalari ile celb edilmeli, maddi ve industrial qaynaqlari istifadeye hazir veziyyet getirmek uchun bir iqtisadi dirchelish proqrami hazirlanmalidir. Bu merhelede hem de cemiyyetin dayaniqli ve monolitliyini temin edecek, psixoloji durumu deyishdirecek tedbirlere ehtiyac var.

Bundan sonra ireli addim merhelesi uchun edaletli status-kvo mubarizesini reallashdirmaq istiqametinde ishlemek vacib shertdir. Indiye qeder neye gorese ilkin status-kvo kimi Qarabagin bu esrde suni shekilde deportasiya ve reportasiyalarla yaradilmish demoqrafik durumuna regmen movcud olmush statusu esas goturulur. Ilk once bu yanashmadan tam imtina olunmalidir. Azerbaycan uchun edaletli status-kvo Rusiya ile Iran arasinda olkemizin bolunmesine qederki durumdur. Bu ana prinsip daim milli hedef kimi goz onunde tutulmalidir.

Ikinci Dunya muharibesinden meglub chixmish Almaniyanin apardigi siyasetden ornek goturmek olar. Fransa, Ingiltere, Amerika nezaretinde olan meglub alman erazilerinde AFR yaradildiqda 1949-cu ilde bu olke oz temel qanununda 23-cu maddede tesbit etdi ki, Almaniyanin SHerq torpaqlari ishgal olunub, amma bu eraziler Almaniyanin ayrilmaz parchasidir. Bu madde 40 il sonra Almaniyanin birleshmesine huquqi temel olmaqla yanashi, alman xalqina bir milli hedef gosterirdi. SHertler ve sheraite uygun hansi siyasetlerin yeridilmesinden asili olmayaraq, hedef deyishmez qalmalidir.

Indiki merhelede Qarabagin qaytarilmasi uchun bolgu aparilmalidir: huquq, mesuliyyet ve fealiyyet bolgusu. Bolgu ashagidaki subyektler arasinda getmelidir:

I. Beynelxalq teshkilatlar, o cumleden BMT oz huquqlarindan istifade ederek ashagidaki vezifelerini de yerine yetirmelidir:

a) SHimali Azerbaycan Respublikasi 1991-ci ilde oz musteqilliyini elan etdikden sonra BMT-ye daxil olub. BMT-ye uzv kechdikde movcud olmush, taninmish serhedler daxilindeki Azerbaycan erazisinin bir hissesi ilhaq edilib. Bu ishgal beynelxalq teshkilatlar terefinden resmen taninmali, Ermenistan tecavuzkar dovlet elan olunmalidir. Ermenistan parlamenti Dagliq Qarabagi ozune birleshdirmek haqda qerar qebul edib ve bu gun de quvvede olan hemin qerar tecavuzkarin en ciddi huquqi etirafidir. Beynelxalq teshkilatlarin danishiqlar masasina chagirishina shert kimi bu qerarin Ermenistan parlamenti terefinden legv olunmasi telebini qoymaq lazimdir;

b) BMT Tehllukesizlik SHurasinin qebul etdiyi 822, 853, 874, 884 sayli qetnameleri heyata kechirilmelidir;

V) Bu qetnamelere Ermenistan Respublikasi emel etmezse, ona qarshi iqtisadi, siyasi, herbi sanksiyalar tetbiq olunmalidir.

II. a) Azerbaycan hokumeti hem parlament, hem de icra strukturlarindsa tedbirler gormelidir. Dagliq Qarabagin ermeni icmasi qeyri-qanuni idareetme strukturlari yaradaraq danishiqlarda bu qurumlarin uzvleri vasitesile teref kimi chixish etmekde iddialidir. Bu fakti bir chox meqamlarda vasitechiler ve superdovletler nezere alirlar. Azerbaycan parlamenti Qarabagdan zorla kochurulmush azerbaycanli ehalisinin muhaciret parlamentinin yaradilmasi haqda qanun qebul ede biler; b)Azerbaycan parlamenti Dagliq Qarabag uchun parlamentde majoritar proporsional sechilecek deputat yeri ayirmali ve sechkini kechirmeli; parlamentde Dagliq Qarabag komissiyasi yaradilmali; parlament qanun qebul etmeli ve bu qanunda tesbit olunmalidir ki, Dagliq Qarabag separatchilari ve onlarin yaratdiqlari qeyri-qanuni qurumlarla Azerbaycanin bashi uzerinden elaqe saxlayan, onlara yardim eden dovletlerle hech bir siyasi, iqtisadi elaqeler yaradilmayacaq. Bele dovletlerle regional iqtisadi, siyasi layihelerin heyata kechirilmesi qeyri-mumkundur. Qanunverici orqanin ishi icra orqanlarinin semereli fealiyyeti ile tamamlanmalidir. Bele ki, qanunverici orqan muhacir parlamenti yaratdiqdan sonra bu orqanin qebul edeceyi qerarlari icra edecek strukturlar – Dagliq Qarabagin icra strukturlari formalashdirilmalidir. Ilk olaraq Dagliq Qarabag polisi yaradilmalidir. Gelecekde beynelxalq qinaga sebeb olmayan bu yerli huquq-muhafize orqanlarinin emekdashlari Dagliq Qarabag parlamentinin muvafiq qerari ile Dagliq Qarabagdan terrorchulari temizleye biler. Hokumet Dagliq Qarabagda bolucu terrorizme qarshi mubarize proqrami hazirlamali ve parlament bu proqrami tesdiq etmelidir. Bunun uchun budcede mexsusi vesait ayrilmalidir. Respublikanin muvafiq orqanlari Dagliq Qarabag separatizminin ishtirakchilarini mueyyenleshdirmeli, beynelxalq axtarish ve beynelxalq mehkemeleri ishe celb etmelidir. Ermenistanin vurdugu maddi zererler hesablanaraq tezminat davasi achilmali, medeni abidelerin mehv edilmesi haqda YUNESKO-ya arayish teqdim olunmalidir.

III.Muttefiqler GUOAM cherchivesinde olan olkelerin ekseriyyeti Rusiyanin yaratdigi oxshar problemlerle qarshilashdigindan, seyleri birleshdirmelidirler. Ilk olaraq Abxaziyada , Dnestryani erazide, Qarabagda fealiyyet gosterecek birge sulhmeramli quvveler yaradilmalidir. GUOAM olkeleri beynelxalq muzakirelerde eyni movqeden chixish etmelidirler. Bu olkeler separatizme qarshi mubarizede diger dovletin mudaxilesi zamani bir-birlerine herbi yardim haqqinda ohdeliye malik olmalidirlar. Bu prinsipi ozunde ehtiva deen muqavile baglanmalidir. Muttefiqler bir-birinin herbi-senaye kompleksinin formalashmasinda yardimchi olmalidir ve s.

IV. Zorla kochurulmush Dagliq Qarabag ehalisi ozunumudafie strukturlarinin yaradilmasinda ve fealiyyetinde, eyni zamanda Dagliq Qarabag muhacir parlamentine sechkilerde, Dagliq Qarabag polisinin yaradilmasinda feal ishtirak etmeli, beynelxalq reyi formalashdirma yolunda hokumet orqanlarina yardimchi olmali, muxtelif xesteliklerin yayilmasi, ermeni hucumlarindan deyen shexsi maddi itki, ermeni vehshilikleri haqda beynexalq instansiyalara melumat vermelidir. Dogma yurdlarina qayitmaqda iddiali olmalarini dunyanin siyasi gundeminden dushmeye qoymamalidirlar.

V. Azerbaycan diasporu yashamaga mehkum olundugu olkelerde lobbi yaratmaga nail olmali, yashadigi olklerin hokumetlerine broshur, vereqeler, qezetler, yerli radio vasitesile Qarabag heqiqetlerini chatdirmali, gelecekde herbi emeliyyatlarin bashlayacagi ehtimalinda bu olkelerin Azerbaycana tezyiqlerini indiden profilaktika etmelidir. Azerbaycan diasporu olkemize iri sermaye qoyulmasina nail olmalidir. Bele halda hemin dovletler Azerbaycanda qeyri-sabitliyin yaranmasinda ve sanksiyalarla rastlashmasinda maraqli olmayacaq. Diasporun fealiyyeti koordinasiya edilmeli, sistemsizlik, perakendelik olmamalidir.

VI. Muxalifet gosterilen butun milli maraqlari ozunde ehtiva eden tedbirlerde istenilen hokumetle eyni movqeden chixish etmeli, vetendash ozunuderki istiqametinde, maariflendirme, herbi vetenperverlik ishi aparmali, xarici hokumet ve qeyri-hokumet teshkilatlari ile six temas yaratmali, olkemizin xeyrine qerarlarin qebul olunmasina nail olmalidir ve s.