بو
مقاله تبريز
بيليم
يوردونون
تورك ديلي و
ادبياتي
درسليك لري
سيراسيندان
دير.
ايندي،
دونياليق آنا
ديلي گونو
موناسيبتينه
باشقا اويغون
مقاله لرله
آرديجيل
شكيلده
اينتئرنئته
يوللانير.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فارس
ديلينده تورك
سؤزلري و
اوْنلارين
گؤستريجيلري
حسن
اومود اوغلو
موختليف
طايفا آدلاري
ايله يئر كورهسينين
بير چوخ حيصّهسينه
حؤكمرانليق
ائلهين
توركلر
دونيانين ان
قديم
ميللتلريندن
بيريدير .
آلتايلاردان
باشلانميش
شومالدا
بوزلو دنيزه
قدر ، جنوبدا
ايسه
هندوستانا
قدر ،غربدن
ايسه بالكانا
قدر ياييلميش
تورك
ائتنوْسلاري
دونيا
مدنيتينه ان
بؤيوك تأثير
بوراخميش .
توركلر بو
گونكو ايران
اؤلكهسينين
ان قديم
ساكينلريندن
ديرلر . بوتون
دونيا
ديللرينده
اولان سؤز
خزينهلريميز
بونا ان
دوزگون اؤرنك
اولا بيلر .
هله مادلار
ايرانا گلمهميش
بورادا
توركلر باشقا
ـ باشقا
ائتنوس
آدليقلاري
آلتيندا
ياشاييرديلار
. ايرانين قديم
و يئني
جوغرافييا سؤزلوكلرينده
اولان
توْپوْنيملر (
جوغرافي
آدلار) بونو
ثبوت ائلهيير
. ان قديم
ايران
خاقانليغي
هخامنشي ،
اشكاني
شاهلاري
آدلاريندا كي
تورك
آنتروْپوْنيملري
دانيلمازدير .
دونيا ديلچيلري
بو مودعاني
تصديقلهييرلر
. قديم ايران
داش يازيلي
عابيدهلرينده
(ميخي كتيبهلر
) آوئستا و حتي
شاهنامهنين
متنينده
يئرلشن بير
چوخ تورك
آدلاري ،
سؤزلري ،
توركيزملر
واردير . بو
مسئلهني حتي
بئله
انصافسيز
فارس
لئسيكوگرافلاري
اؤزلريده
اعتراف
ائديرلر . قديم
فارس لغت
نامهلردن
اولان فرهنگ
نظام دا بئله
بير قيد وار : «
آميزش فارسي
با تركي در
همان اوايل
اسلام شده است
نه در اثر
سلطنت مغول ،
زيرا در آثار
اوليه ادبيات
فارسي نيز
الفاظ تركي
است حتي مي
توان گفت
آميزش تركي و
فارسي خيلي
قبل از اسلام
واقع شده ، چه
تركان قديم
همسايه ايران
بودند و با آن
مرابطه
داشتند . ايران
قديم ميان ترك
ها ، سامي ها (
آشوري ها )
واقع شده بود و
باعث آميزش سه
زبان آريايي ،
سامي و تركي
گرديده است » .(
فرهنگ نظام ،
جلد دوم ،
مقدمه ) دونيا
لوغت
شوناسلاري و
تدقيقاتچيلارينين
چاليشمالاري
نتيجهسينده
آدينلاشديريليب
كي فارس
ديلينده
ايگيرمي مينه
ياخين تورك
منشألي سؤزلر
وار . ( باخين
فرانسادا
جامع
التواريخ
رشيدينين
كاتئرمئر
چاپينين
مقدمهسينه و
يا خود
فرانسادا
همين كيتابين
بولوشه
چاپينا ) ايستهينلر
محمد عباسي
طرفيندن
ايراندا ايلك
دفعه چاپ
اولان برهان
قاطع
سؤزلويونون
گيريش حيصهسينهده
باخا بيلرلر .
بو سؤزلردن
سونرا
تدقيقاتچيلاريميز
اوچون فارس
سؤزلوكلرينده
آنا
ديليميزدن
فارس ديلينه
كئچن كلمهلرين
علامتلريني
قئيد ائديريك .
قيد ائتمك
لازيمدير بير
سيرا
استثنالاري
نظرده
آلماساق ،
سونلوقلاري
آشاغيدا كي
كوْمپوْنئنت
( اَك) لرله
بيتن سؤزلر
تورك منشألي
سؤزلرديرلر .
1 ـ فارسجا
تلفوظونده
سونو « آق » ، « آغ »
، « آك » ، « اوْك »
ايله بيتن .
مثلاً : اتاق ،
سراغ، الك ،
يدك ، چابك و
ساير سؤزلر بو
سيراداندير .
2 ـ فارسجا
تلفوظونده
سونو « مَه // مِه » ايله بيتن
سؤزلر . مثلاً :
دكمه // تكمه (
دوگمه // دوكمه)
،( تؤكمه //
توْكمه) ، قيمه
( قيمَه // قيمِه ) ، سرمه (
سوْرمه // سوْرمِه ) ، چكمه ،
دلمه، چاتمه ،
قاتمه ،
چنباتمه و ... بو
سيراداندير . (
عرب سؤزلري
مستثنا
اولاراق )
3 ـ « اوق » ، «
اوْق » ، « ايق » ، «
اوْك »
عنصرلري ايله
بيتن سؤزلر .
مثلاً : قرق ،
اَغروق ،
ايليق ، بولوك
، چابك // چابوك
و ...
4 ـ « چي » ، « چي »
عنصرلري و يا
شكيلچيلريله
بيتنلر .
مثلاً : سورچي
، قورچي ،
يورتچي ،
ارابهچي ،
قهوهچي ،
يازيچي و ...
سؤزلر .
5 ـ « ليق » ، « ليق »
، « لوق »
عنصرلري
بيتنلر . مثلاً
: بوزلوق ،
قارليق ،
باشلوق ،
اتاليق ،
باشليغ و ... .
6 ـ « لاق » ، « لاخ »
ايله بيتن
سؤزلر . مثلاً :
ييلاق ، قشلاق
، باتلاق . لاخ
عنصرو فارس
ديلينده
آرتيق شكيلچي
كيمي ايشلهنرك
، فارس
سؤزلريله
بيرليكده
دوزلتمه
سؤزلرين عمله
گتيريلمهسينده
اشتراك
ائتميشدير .
مثلاً : سنگلاخ
، رودلاخ ،
نشيب لاخ ،
سولاخ ، سوراخ
، ديولاخ و ... .
7 ـ « ماق » ، « مق » ،
عنصرو ايله
بيتنلر .
مثلاً : چخماق
، قيماق ،
تخماق و ... .
8 ـ « آر » ، « اَر »
ايله بيتنلر .
مثلاً : قاتار (
قطار ) ، چاپار
، آچار ، چپر ،
دچار و ... .
9 ـ « اِر » ، « اوْر » ايله
بيتن سؤزلر .
مثلاً : قاطر ،
چادر ، بهادر و
... .
10 ـ « اوْل » ، «
آووْل » ايله
بيتنلر .
مثلاً :
قراووْل ،
سياول ،
قرقاول و ... .
11 ـ « داش » ، « تاش »
ايله بيتنلر .
مثلاً : داداش
، آداش ، سرداش
، كونولتاش ،
يكتاش و... .
12 ـ « غَه // غِه » ، « قَه // قِه » ، « كَه // كِه » ، « گَه // گِه » ايله بيتن
سؤزلر . مثلاً :
داروغه ، يرقه
( يورقَه // يورقِه ) ،
اُلكه ( اوْكه )
، الكا (
اوْلكا ) ،
جلگه ( جوْلگه //
جولگه ) و ... .
13 ـ « قي » ، « قو » ، «
غو » ايله بيتن
سؤزلر . مثلاً :
قرقي ( قئرقي ) ،
برقو ( بورغو ) ،
يرغو ( يوْرغو )
و ... سؤزلر .
14 ـ كؤكونده يا
خود
قورولوشوندا «
ق » و « چ » حرفي
اولان آدلار ،
سؤزلر، فعل لر
تماميله تورك
سؤزلريدير (قاچاق
، قيچي ، قاچ ،
قارچ ، چاقو ) .
15 ـ
كؤكونده يا
قورولوشوندا «
ك » و « چ »
حرفلري
ايشتراك ائدن
سؤزلر ( كوچ ،
كوچه ، كوچك ،
چكول ، چاك ،
چابك ، كچل و ... .
16 ـ
كؤكونده ،
قورولوشوندا «
ق » ، « د » ، « ت »
ايشتراك ائلهين
سؤزلر : قاتر،
قاتوق ،
قرهقات ،
قوروت ، آنقوت
، قتار // قطار و ...
.
17 ـ «
انگ » و « نگ »
سؤزلري : فشنگ
، تفنگ ، كلنگ
، سنگر و ... .
18 ـ « ي » سسيله
باشلايان
سؤزلر اكثر
حالدا تورك
منشأليدير :
يام ، يامچي،
يونجه ،يالغ ،
ياله = ( بو سؤزه «
پ » پروْتئز
اولاراق «
پياله »شكلينيده
آلميشدير ) ،
يال ، يله ،
يون // يان آت
معناسيندا
نريون و
ماديون //
ماديان
سؤزلرينده
گورمك اولار .
19 ـ
قورولوشوندا «
ق » و « ز » اولان
سؤزلر : قاز ،
قوزك ، قوزه ،
قزوين ، قوز (
بو سؤز گوژ
فورماسيندا
فارس ديلينده
ايشلنمكدهدير
) .
20 ـ « ت » ، « پ » و يا
خود « چ » ، « پ »
حرفلريله
قورولان
سؤزلرين چوخو
يئنهده تورك
منشأليدير :
چاپار ، تپش ،
تپيدن ، تپه ،
توپال و ... .
21 ـ « چ » و « غ »
سسلرله
قورولان
سؤزلر اكثر
حالدا تورك
منشأليدير :
بوغچا // بقچه ،
غنچه ، چاغ ،
چوغول // چغلي و ...
.
قيد ائتمك
لازيمدير بير
سيرا تورك
منشألي
سؤزلرده
ترجمه يولو
ايله فارس
ديلينه
كئچميشدير .
بعضي بيتگي
آدلاري ،
حئيوان
آدلاري بو
يوللا فارس
ديلينه
كئچميشدير .
مثال اوچون :
قديم تورك
ديلينده
اولان « دوهقوش
// دوهقوشي »
سؤزون «
شترمرغ »
فوْرماسيندا
و يا خود «
سيغير ديلي » =
« گاو زبان »
، « پيشيك
اوْتو » = « علف
گربه » ...
. فارس ديلينده
رنگلرله
باغلي بير
سيرا سؤزلر (
كوْروْنئميك
آدلار ) اكثر
حالدا تورك
ديللريندن
ترجمه
اولونوب ،
فارس ديلينه
كئچيريلميشدير
.« سياهگوش » ،
« سيهرود» ،
« سيهچشمه» ، «
مسجد كبود» ، «
درياي سياه » ، «درياي
سرخ» كيمي
آدلار توركجه
« قارا قولاق »
،« قارا چاي » ،
« قارا بولاق »
، « گؤي مچيد » ، «
قارا دنيز » ، «
قيزيل دنيز »
سؤزلرينين
ترجمهسيندنتؤرنميشدير
. فارس ديلينده
بير او قدر
تورك منشألي
سؤزلر وار كي
قلميميز اونو
قئيد ائتمكدن
عاجزدير .
اوسته وئريلن
اؤرنكلر
دنيزدن بير
اوْووجدور .
گئج
تدقيقاتچيلاريميز
فارس « امثال و
حكم » ينده گؤز
دولانديرسالار
گؤرجكلر
علامه
دهخدانين
توپلاديغي
مثللرين چوخو
قطعييتله
دئمك اولار
ياريسي تورك
آتالار
سؤزوندن فارس
ديلينه ترجمه
اولونموش
سؤزلردير .