Güney Azerbaycan milli Hareketinin Sosyo-Kültürel Değerleri

                                                                                                              Davut TURAN

Değer, kontitatif veri kümelerinin statiksel analizinde belirli bir durum için veya özel koşullar altında belli bir değişkende gözlenen puan yada sayısı ifade eden bir limittir.Değerler bir toplumsal veri tipi olarak düşünüldüğünde, güçlü, yari kalıcı, birleştirici ve bazen belirsiz eğilimleri yansıtan değerler ile yüzeysel, fazla emin olunmayan ve oldukça değişken görüşler ile kanıları yansıtan tutumlar arasında ayrım yapıldığına tanık oluruz. toplumlar çok çeşitli tutumlara  hoşgörüyle bakıldığı halde, insanların sahip oldukları toplumsal ve siyasal konsensüsü şekillendiren ve ortaklaşa paylaşılan bir değerler kümesi sunan değerlerde belli bir homojenlik ve tutarlılık olmasını, gerekli görürler.(marşal,gorden. sosyoloji sözlüğü. s.133,134 )

Değerler konusunda yukarıda sosyolojik ve bilimsel bilgileri aktardıktan sonra günümüzde bu değerleri (sosyo-kültürel) toplumsal hareketimiz süreci içerisinde ele almaya çalışacağız.Güney Azerbaycan milli hareketi kitlesel bir harekete dönüşmek için toplumun sosyo-kültürel değerlerle yola çıkmak ve hareket noktasını bu çerçevede odaklaştırmalıdır. Şimdi bu durum içerisinde milli hareket titiz davranarak bu tip değerleri doğru bir şekilde tespit etmelidir. Çünkü toplumun değerleri merkezi hükümet tarafından uygulanan politikalar sonucunda önemlerini ve prensiplerini yitirerek değersiz hale getirilmişler. Eğer milli hareketin kaynağı bu değerler olursa toplum içerisinde ve kırsal kesimlerde yaşamını sürdüren bu değerleri günümüz koşullarıyla uygunlaştırıp yeniden topluma sunmalıdır. Güney Azerbaycan toplumunun sosyo-kültürel değerleri tarihsel süreç içerisinde varlığını sürdürerek 20.yy başlarına kadar geleneksel yaşamını korudu. Ancak 20.yy’ın getirdiği dünya değişimi ve toplumum üzerinde günümüze kadar var olan totaliter ve Fars merkezli hükümetlerin iş üstüne gelmeleri değerlerimizi hiç de hoş olmayan manzarayla karşı karşıya getirdi.

Şimdi konumuzu daha detaylı tartışmak için sosyal değerler ve kültürel değerler ayrı- ayrı olarak ele alıp tartışacağız.

1- Sosyal Değerler

19. yüz yıl yarısında ortaya çıkan sosyoloji bilimi kendisini pozitif bir bilim olarak ortaya koymak için sosyal nesneleri pratik bir şekilde ele almaya başladı. Bu açıdan toplumsal değerler nesne olarak ele alınıp düzenli bir şekilde üzerlerinde tartışmalar yürütülmeye başlatıldı.

Güney Azerbaycan toplumunun genel olarak değerleri bu açıdan ele alınmaması günümüz tartışmalarında zorluklar yaratmaktadır. Sosyal değerlerimiz biçimlenmediği için milli hareketin bu bağlamda zorluklar ve eksiklikler yaşadığını görmekteyiz.Sosyal değerlerin tam anlamıyla ele alınıp açıklığa kavuşmadığı için mili hareketin aydınlarının toplumla kopukluk yaşadıklarının önemli nedenlerinden birisidir.Sosyal değerler tarihi olaylarla içselleşerek günümüzde kendisini tarihi anlayış itibariyle ortaya koymaktadır. milli hareketin sosyal değerler ile Güney Azerbaycan toplumunun değerleri ayni olmasına rağmen farklı yorumlar ve tanımlamalar sonucunda farklılaşma ve kopukluğa yol açmaktadır.Diğer bir anlamda milli hareketin sosyal değerleri modern, çağdaş olarak gözükmekte ve toplumun sosyal değerleri ise gelenekselliğini koruyarak yeni değerler karşısında direnç gösteriyor. Bu durum içerisinde Güney Azerbaycan toplumunun sosyal değerleri iki yeni değerle karşı karşıya gelmektedir. Bir taraftan merkezi yönetimlerin yaymaya Çaba gösterdikleri Fars merkezli değerler diğer taraftan milli hareketin ve toplumun  öz varlığına dayanan Güney Azerbaycan milletinin modern değerleri. Merkezi yönetimlerin elindeki olanaklar nedeniyle kısa bir süre de olsa başarı kazansalar da milli hareketin alternatifi toplumun öz değerleriyle farklı şekilde yola çıkmasıdır. Gelenek ve modernite çatışması bu dönem içerisinde uygun bir yol bularsa Güney Azerbaycan ulusu tarihi bir başarı kazanacaktır.

Milli hareketin güç alma kaynağı Güney Azerbaycan toplumu olduğu için geleneksel değerleri kesip atamaz .Bu nedenle eğer milli hareket sosyal değerleri doğru bir şekilde modernizeme yönlendirirse başarılı olacaktır. Diğer bir taraftan toplumsallaşma süreci içerisinde Güney Azerbaycan milli hareketi toplumsal değerleri öne çıkartılıp bireyleri kendi öz değerleriyle topluma kazandırılmalıdır. Kısacası Güney Azerbaycan milli hareketi sosyal değerlerini kendi toplumunun tarihi ve mitolojisine inerek çağdaş koşullarında harekete geçirmeye çalışıyor.Bu güne kadar bu yönde ne kadar başarılı olup almadığı ayrı bir tartışma konusudur.

2-Kültürel Değerler

Güney Azerbaycan mili hareketi kendisini başlangıçtan beri kültürel hareket olarak ortaya koydu. kültürel faaliyet içerisinde daha güvende hareket edeceğini düşünerek ve dairenin dışına çıkmama politikasını izlemeye çalıştı. Bu gün hala bazı çevreler aynı çizgide hareket etme kanısındalar.[1]Bu nedenle hareketin kültürel bir imajı olduğu için kültürel değerler ön plana çıktı. kültürel değerlerin en başta geleni ana dile sahip çıkma isteği oldu. Güney Azerbaycan milli hareketini 90’lara kadar çekirdeğini dil konusu oluşturuyordu. 90’lardan sonra milli egemenlik, bağımsızlık ve birleşmiş Azerbaycan idesi dil çekirdekli hareketi etkileyerek yeni bir boyut kazandırdı. Kendi edebiyatına sahip çıkmalar bu politikalar sonucunda izlenildi.İran edebiyat tarihi kitaplarında Fuzuli, Nesimi, Nebati... den söz edilmemesi kınanarak kültürel değerleri topluma kazandırma çabaları gösterildi. Sözel edebiyatın taşıyıcıları halk ozan(asıklar)’ları  hareketin simgesi haline geldi.Yıllardır merkezi hükümetlerin politikaları soncusunda toplum arasında saygınlıklarını kaybetmek korkusuyla karşı karşıya kalan aşıklar bu gün milli hareket tarafından üstat olarak anılıp bütün programları  ve törenleri onların sesleri ve kopuzlarıyla şenlendirmeye çalışıyorlar. Ölüme mahkum olan halk destanları milli hareket araştırmacıları tarafından toplanıp kitap haline getirildi.

Güney Azerbaycan milli hareketinin kültürel değerlere sahiplenme çabası öze dönüş sürecinin sona ermesinde bir başlangıçtı. Tarihi kalıntıların hükümet tarafından önemsenmemesi nedeniyle harabelere dönüşmesi milli hareket tarafından kınanıp bu kültürel değerlere sahiplenme duygusunun toplum içerisinde yaratmayı başardı.

Güney Azerbaycan milli hareketi toplumun kültürel değerlerine sahip çıkarak iki amacı planlıyor: Bir taraftan varlığını güvenli bir şekilde sürdürmeyi diğer taraftan ise ölüme mahkum olan bu değerleri canlı tutmak.

sonuç:

Toplumlar değerleriyle iç içedirler. Kendi bağımsızlıklarını elde etmemiş toplumların haklarını savunan hareketler sosyo-kültürel değerleri göz ardı etmediklerini çağdaş tarihte görüyoruz.. Bu doğrultuda güney Azerbaycan milli hareketi ve bu hareketin aydınları, fikir babaları ve faalleri toplumlarıyla olan bu bağı daha siki bir şekilde kurmaya çalışıyorlar. Toplumun tarih süreci içerisinde oluşan geleneklerine , inançlarına ve yaşam felsefesine bu bağlam içerisinde yaklaşıyorlar ama Milli hareketin  sorunları, bu çerçeve içerisinde ele alırsak belirsiz bir yaşam sürdüğünü göreceyiz. Milli hareketin yaklaşımı din ve sekülarizme karşı tam olarak netleşmemiş. Topluma vaat ettiği yaşam felsefesini sistematik bir şekilde ortaya koyamamış. sosyo-kültürel değerler açısından gelenek-modernlik çatışması sözel ve kapalı da olsa varlığını sürdürmektedir.

Güney Azerbaycan milli hareketi bu bağlamda düşüncelerini,projelerini ve gelecek planlarını sistematik bir şekilde ortaya koymalıdır.