خيدير نبى بايرامى و بوز آتلى خيدير  اينانجى

 

 

 

سؤزوموز

 

مهران بهارى

 

 

 

 

ايراندا تورك خالقى و آذربايجانين ميللى-تاريخى گون و بايراملارينى اونوتدورماق٬ بو مومكون اولماديغى دوروملاردا٬ اونلارين ايچينى تورك و آذربايجانلىليقدان بوشالداراق٬ آريايى- ايران زمين- فارسليقلا دولدورماق٬ فارس ميللييتچىلرى و تاسسوفله دؤولتين رسمى سيياستى حالينا دؤنوشموشدورּبو ايسه بير چئشيد فرهنگى سوى قيريم (ائتنوسيد) اولاراق گؤرولمه لىديرּ سون ايللرده ايراندا و گونئى آزربايجاندا چئشيتلى موناسيبتلره گؤره بير سيرا گونلرى عزيزله مك؛ تورك خالقينين كيمليك آختاريشي٬ اؤز كيملييينه گئرى قاييديش و بيله سينه اويقولانان فرهنگى سوىقيريما (ائتنوسيد) باش قووزاما و ائعتيراضين ان باريز گؤسته رگه لريندن بيريديرּ نه يازيق كى آيدينلار طرفيندن عزيزله نن بو موناسيبتلر آراسيندا٬ تورك خالقينين دا عزيز توتدوغو٬ عادت-عنعنه و دينى اينانجلارى ايله باغلى اولان ميللى – تاريخى گونلرين چوخونون يئرى بوش گؤرونورּ يئنى ميللى گونلر ياراتماق قده ر٬ خالق آراسيندا وار اولانلارا صاحيب چيخماق و اونلارى عزيزله مك ده٬ دوغرو و گره كلى بير داورانيشديرּبيليندييى كيمى فارس ميللييتچىليينين بئله يبر ايدديعاسى واردير كى آذربايجان و تورك خالقينين٬ اؤزونه عاييد اولان هئچ بير ميللى-تاريخى گونو٬ بايرامى يوخدور و بايراملارى يالنيزجا دينى (قوربان٬ اوروجلوق) و ايرانى (نوروز) بايراملاردا خولاصه له نيرּ بو دورومدا تورك خالقي ميللى-دينى گون و بايراملارينى – فارسلار طرفيندن اؤزونون هم ائتنيك آسيميلاسييون و هم تئولوژيك آسيميلاسييونونو انگلله مك اوچون- اؤزه لليكله ديرچه لتمه لى و قورويوب يايمالىديرּ

 

"خيدير (خيضر) نبى بايرامى" ميللتيميزين عزيز توتدوغو ان اسكى٬ ان اهممييتلى ايكى ميللى-تاريخى بايرام و تؤره دن بيريدير. (او بيرى "نووروز بايرامى"دير). شوبهه سيز بو بايرام٬ تورك خالقينين بوگونه دك ياشاديب قوتلاديغى٬ ان آذربايجانلى و ان تورك بايرامىديرּ خيدير نبى بايرامى ميستيك-ميتولوژيك "خيدير-خيضر"كولتو چئوره سينده اولوشموشدور. سئوينديريجى بير دورومدور كى بو بايرام اؤلمه ييب و ايران٬ قافقاز و كيچيك آسيايا سپه له نميش خالقيميز طرفيندن هله ده قوتلانماقداديرּ ايشده آشاغيداكى يازى٬ گونئى آذربايجانين بير سيرا بؤلگه لرينده (همدان٬ فراهان٬ اردبيل٬ ايلخىچى٬ اورمو٬ تبريز٬ خالخال٬ اوسكو ٬ ناخجيوانּּּּ) قوتلانان خيدير نبى تؤره نى حاققينداديرּ

 

 

 

خيضر (خيضير٬ خيزير٬ خيدير٬ خدير٬ خدر)  كيمدير؟

 

قيشين گلمه سى ايله بيرليكده ايراندا ياشايان تورك خالقى طرفيندن و آذربايجان´ين شهر و كندلرينده "خيدير نبى" بايرامى (خضرنبي) قوتلانارּ خضر كولتو تورك خالقى ايله ياناشى٬ باشقا خالق و چوخ سايى دين-اينانجدا دا بولونورּ بو خالق و دينلرين چوخوندا خضر داها چوخ "منگى سو" (آب حيات)٬ اوزون ياشام و ياشيلليق رمزلرينى ايفاده ائده رּ ايسلامى و توركى تصوووف-ميستيك ادبيياتدا نبى-ولى-ملك-درويش كيمى فرقلى كيمليكلره بورونن خيضير´ين (عربجه ده ياشيل معناسيندادير) قيلاووزلوق٫ مورشيدليك٫ بعضى اينسانلارى ويلايت مرتبه سينه چاتديرما٫ تصوووف سيررلرينى اؤرگه تمه٫ فلاكت و چتين دوروملاردا ايمدادا يئتيشمه٫ بركت و بوللوغا قوووشدورما٫ ساواشلارا قاتيلما٫ اؤلمزليك و منگى ياشام (ابدى حيات) باغيشلاما كيمى فونكسييونلارى وارديرּ

 

"خيدير"٬ (xıdır, xızır, xızr, hıdır) ياشيدى اولان نووروز بايرامى كيمى بؤلگه ده ياشايان بوتون خالقلارى٫ دين٫ اينانج٫ كؤك و ايچينده ياشاديقلارى سرحدلره باخمادان بير بيرينه باغلايان٫ بيربيرينه ياخينلاشديران سمبولدور. كؤكو چوخ اسكىلره او جومله دن ايسلامدان قاباق مئزوپوتاميياداكى "گيل گميش"٫ هئلئن-گرئك قايناقلى ايسكندر افسانه لرى و سئميتيك-يهودى-موسوى ميتولوژيسينه جن اوزانان خيضير؛ بوتون سامى٫ ايرانى٫ توركى٫ هيندى و .س. خالقلارين مدنييت و ادبيياتينا گيريب هامينينكىلاشميشدير. خيدير كولتو يونگ پسيكولوژيسى´ندن قيرقيزلارين ماناس´ينا٫ داغيستاندا شئخ شاميل دستانى´ندان سيبيريادا شامانلارين دوعالارينا٫ باشقيردلارين زويا توله ك´يندن هيند تصوووفونا٫ ايسراييلدن اؤزبك لرين آلپاميش´ينا دك هر يئرده وار و هر يئرده حاضيردير. تورك خالقلارينداكى خيدير٬ بير ياندان يونانليلارين دييونيس٬ هيندولارين سيوا٬ ايسلاوييانلارين دودوش٬ اوئستانين فرافاس´ينا دنك گلير ٬ بير ياندان دا آمئريكا-غربى آوروپاداكى سانتا كلاوس (Santa-Klaus) ٬ فينلانديياداكى يولوپكى (Youlupkki)٬ ائستونييادا يولووانا(Yuluvana)٬ ايسوئچده يولتومتئن(Yultomten)٬ نوروئچده يولنيسار(Yulnissaar)٬ فرانسادا پئر نوئل(Per-Noel)٬ بئلچيكادا شالاند(Şaland)٬ قيبيرسدا واسيلى(Vasili)٬ ايتالييادا بئلفانا(Befana)٬ باسكدا اولئنچئرو(Olentsero )٬ روسييادا دئد موروز (Ded Moroz)٬ رومانييادا موش چئريله(Moş Cerile) ٬ موغوليستاندا وئرقويلا (Verqoyla) ٬ اؤزبكيستاندا كئربوبو (Kerbobo) ´سودورּ

 

 

 

اسكى توركلرين يئنى ايل بايرامى

 

باشقا خالقلاردان فرقلى اولاراق٬ توركلر آراسينداكى خيدير نبىده ٬ ايسسىليك مفهومو اؤن پلانا چيخماقداديرּ اصلينده تورك خيدير نبى گونونون٬ اسكى توركلرين داها سونرالار ايسلامى بير پالتارا بورونموش و خيضر كولتو ايله بيرله شديريلميش "يئنى ايل بايرامى"ندان باشقا بير شئى اولماديغى قطعىله شميشديرּ بو بايرام٬ نووروز`دان آلتى هفته قاباق٫ اسكى "اون ايكى ايلخىلى (حئيوانلى) تورك تقويمي"نده كى ايلباشيندا توتولور. بوراداكى دوروم٬ نووروز بايرامى دورومونا بنزه ييرּ تورك خالقى اؤز "ارگه نه كون بايرامىنى" داها سونرالار قارشيلاشديغى "نوروز" گونو ايله بيرله شديردييى كيمى٬ اسكى تورك "اون ايكى حئيوانلى يئنى ايل بايرامينى" دا٬ داها سونرالار اوزله شدييى "خيضر گونو" ايله يبرله شديرميشديرּ بئله ليكله توركلرين خيدير نبى بايراملارى٬ نووروز بايرامي كيمى٬ اوزاقدان ياخيندان فارسليق-آريائىليكله هر هانسى بير باغ و ايليشگىسى يوخدورּ

 

توركجه ده كى خيدير كلمه سينين كؤكو حاققيندا چئشيدلى گؤروشلر وارديرּبير گؤروش بو كلمه نين اسكى تورك بويو اولان "خزر"لرين آديندان گلدييينى ايره لى سوره رּ قورآن´ا گؤره موسا پئغمبر تانرىنين بويروغو ايله ايكى دنيزين قوووشدوغو يئرده خيزيرلا گؤروشموشدورּ آلتى مين ايل اؤنجه٬ اونلارين گؤروشدويو زاماندا قارادنيزله خيزيرين دنيزى –اينديكى خزر دنيزى- بيربيرينه قوووشوق و ياپيشيق ايميشּ داها يايقين اولان باشقا بير گؤروش سه٬ خيدير-خيزير´ين ايسسى آنلاميندا اولان "قيس-قيز" سؤزوندن گلدييينى سؤيله رּ بو ايكينجى گؤروش٬ بايرامين توركلر آراسينداكى ماهييتينه ده اويغوندورּ خالق اينانيشينا گؤره "خيزير ايلياس"- يا دا "خيدير نبى" يازين گليشينى خبر وئريرּ تورك ميتولوژىسينده "خيزير" ايسسىليك و طبيعته ياشام باغيشلايان و "ايلياس" سو معبدىديرּ ايسسىليك و سو ايسه ياشيلليغى يارادارּ اؤزه لليكله آذربايجان كيمى سويوق بؤلگه لرده ياشايان تورك اينسانى٬ خيزيز´دان اود و ايسسىليك ايسته ميشدير و اونون گتيرديييى ايسسى٬ "خيز"ين شرفينه٬ يازى قارشيلاماق اوچون شنليكلر ائتميشديرּ

 

 

 

بوز آتلى خيدير  اينانجى

 

"خيدير-خيضر" كولتو و موتيوى و اطرافينداكى اولوشان كولتور٬ ايسلام تاريخ و جوغرافيياسينين هر چاغى و هر بوجاغيندا٫ موسلمان و توركى خالقلارين هامىسينين مدنييت٫ اينانج و ادبيياتيندا مووجود اولسا دا٬ ان جانلى شكيلده شيعه و اؤزه لليكله علوىلر (تورك قيزيلباشلار) آراسيندا قورونوبدور. بو قونودا ان زنگين وارليغى مئيدانا گتيره ن خالق٫ شوبهه سيز كى تورك و شيعه-علوى مدنييتلرينين ايكيسينه بير يئرده صاحيب اولان٫ بونلارى بيرليكده ياشايان ايران-آذربايجاندا ياشايان تورك خالقىدير. خيدير٫ تورك- آذربايجان مدنييت و ادبيياتينين هر آلانيندا (ديوان٫ عاشيق٫ خالق ادبيياتى٫ اينانيشلار و فولكلور) اؤزونو گؤرسه دير.

 

قيزيلباشلار حضرت-ى خيضر´ى٬ "بوز آتلى خيزير" آدلانديرارلارּ بوز رنگى و بوز آت فيگورو تورك كولتورونون ان اؤنه ملى پارچالاريندان بيرىدير و تورك دستانلاريندا سيخجا يئر آليرּ اسكى تورك-موغوللاردا شامانلار هميشه بوز يا دا قير آتلىدير. شامانلارين گؤىتانرى ايله گؤروشمك اوچون و گينه ايران توركلريندن اولان بابا ايلياس خوراسانىنين اؤلدويونده٬ بوز بير آتين اوستونده گؤيه يوكسه لديكلرينه اينانيليرּ خالقين اينانيشينا گؤره بوز آت٬ اؤلومسوزدورּ تورك قيزيلباشلارين اينانجلاريندا قهرمانلارين آتلارينا (حضرت علىنين دولدول´و٫ بابا ايلياس خوراسانى´نين بوز آتى٫ كوراوغلو´نون قيرات´ى٫ شاه ايسماعيل´ين قمر داى`ى٫ ستتارخان´ين كهر`ى) اؤلومه لاييق گؤرولمه ميشدير.

 

خيدير نبى كولتو تورك قيزيلباش اينانجيندا (گوران٫ على آللاهى٫ قيرخلار٫ اهل حق و.س.) بير قيلاووز (مورشيد)-قوطب-آبدال (درويش) اولاراق چوخ سايىدا افسانه لره قاريشيبدير. "حضرت-ى خيضير" علوىلييين ولىلر سيستئمينده (غئيب ارنلرى) رئيس الآبدالان٫ نبى الاوليا´دير. قيزيلباشلاردا ائوه گلن هر قوناغين خيضير اولابيله جه يى اينانجى واردير. قيزيلباش اينانجى موسافير-قوناغى خيضير´لا٫ خيضيرى دا حضرت على ايله عئينىله شديريبدير:

 

شوكرو متين بابا:

ظولمت درياسينى نور ائديب گلنZülmət dəryasını nur edib gələn

خيضير ايلياس٬ شاه-ى مردان٬ علىدير Xızır İlyas Şah-i Mərdan Əlidir

غريبين٬ مظلومون حالينى بيلن Qəribin məzlumun halını bilən

خيضير ايلياس شاه-ى مردان٬ علىدير. Xızır İlyas Şah-i mərdan Əlidir

 

شاه ايسماعيل:

 

موسافير عئشق قاپىسينين ديلىدير Musafir eşq qapısının dilidir

خيضر´ى سئو٬ كيم صاحيبينين گولودور. Xızırı sev kim sahibinin gülüdür

تانرى موسافيرى پيريم على´دير Tanrı musafir pirim Əlidir

مئهمانلار سيز بيزه صفا گلدينيز! Mehmanlar siz bizə səfa gəldiniz

 

پير سولطان آبدال (تورك خالق شاعيرى٫ قهرمانى. سويو خوى شهريندندير):

 

مين بير آدى وار٫ بير آدى خيضير Min bir adı vardır bir adı Xızır

هر هاردا چاغيرسان اورادا حاضير Hər harda çağırsan orada hazır

على پاديشاهدير٫ محممد وزير Əli padiıahdır Məhəmməd vəzir

بو فرمانى يازان على دئييل مى؟ Bu fərmanı yazan Əli deyilmi

 

كاظيم بابا (پروتو علوى دين حوروفىلييين قوروچوسو فضل الله و جاويدان آدينداكى كيتابى قصد ائديلير):

 

معكس-ى وجه-ى خودا٬ فضل-ى كيتاب-ى جاويدان Mə’kəs-i vəch-i Xuda, Fəzl-i kitab-i Cavidan

آيت آيت بيييناتدير٬ نؤقطه –يى عئلم-ى بيان Ayət ayət bəyyinatdır, nöqtə-yi elm-i bəyan

هم خيضيردير٬ هم ده عيسا٫ ايسم-ى اعظم٬ بىگومان Həm Xızırdır, həm də İsa, ism-i ə’zəm, bigüman

خاليق الرحمان-ى معنا٫ شكلن اينساندير على. Xaliq ər-rəhman-i mə’na, şəklən insandır Əli

 

خضر تورك علوىلر توپلولوقلاريندا (قيزيلباشلاردا) داردا قالانلارين كؤمه يينه يئتن٬ چاغريلديغيندا يارديما قوشان اولو بير كيشىليكديرּ

 

 نسيمى:

 

ائى نسيمى سؤزوندور آب-ى حيات Ey Nəsimi, sözündür ab-i həyat

ايچمه ين آنى قالدى فى الظلمات İçməyən anı qaldı fi z-züləmat

نه بيلير ديمه جانيور جانى Nə bilir dəymə canivər canı

خيضره سور خضر-ى آب-ى حئيوانى Xızr’a sor xızr-i ab-i heyvanı

 

فقير ادنا:

 

فقير ادنام دييير كى بو سيرره ائره ن Fəqir Ədna’m diyir ki bu sirrə ərən

اوستاديم ختايى دارينا دوران Ustadım Xətayi darına duran

تامودا يانار مى نورونو گؤره ن؟ Tamuda yanar mı nurunu görən

يئتيش خيضير نبى٬ سن ايمداد ائيله! Yetiş Xızır Nəbi, sən imdad eylə

 

كوراوغلو كيمى قيزيلباش دستانى رومانلاريندا كوراوغلو´يا اوزون عؤمور و شؤهرت٫ اوغلو حسن بى´ه گوج وئره ن اودور. قيزيلباش خالق حيكايه لريندن٫ كرم ايله اصلىده شاعير قيليغيندا كرم´ه گؤرونن٫ اونو بير دفعه سينده اؤلومدن٫ شاه ايسماعيل و گولزار حيكايه سينده شاه ايسماعيل´ى گؤزلرينه ميل چكمكدن٫ طاهير و زؤهره´ده طاهير´ى توتساقدان قورتاران خيضير´دير. عاشيق غريب و صنم حيكايه سينده ده عاشيق غريب´ى شاه صنم´ه عاشيق ائيله ين خيضير´دير. بكتاشى منقبه لرينده ايسه خيضير٫ ان ميستيك تورك شخصييتى خوراسانلى حاجى بكتاش´ين اؤلويونه (جنازه سينه) ياشيل ياشماقلى (نيقابلى)٫ بوز آتلى بيرى شكلينده گلميشدير. بعضن ده حاجى بكتاش´لا عئينىله شديريلير. دده قورقود حيكايه لرينده قيليجلا يارالانان ديرسه خان اوغلو بوغاج´ى بوزآتلى خيضر قورتارير.

 

 

 

خيدير سؤيلجكلرى: "دده خيدير" – "نبى آغا" ايكيلىسى

 

خيدير حاققيندا تورك خالقى آراسيندا او جومله دن ايلخىچى و اردبيلده چئشيدلى سؤيله نجه لر واردير:

 

ايلخىچى سؤيله نجه سي: ايلخىچى جنوبى آذربايجاندا بير قيزيلباش (تورك علوى و يا اهل-ى حق) شهرىدير. تورك قيزيلباشلارين اينانيشيندا خيدير هميشه بيرليكده اولان ايكى گيزه ملى (ميستيك) كيشىليك (شخصيت)"خيدير آغا-نبى آغا" ويا "خيدير- نبى" ايكيلىسينه چئوريليبدير. نبى قيلاووز (مورشيد) و خيدير دده ليك مقامينا (پيرليك) ارميش و نبىنين آتينا باخان نؤكرىدير. خالق اينانيشينا گؤره "نبى آغا" و "دده خيدير" بيربيريندن اينجيييب آيريلاندان اوزون بير موددت سونرا٬ كوله كلى و قارلى بير گئجه ده خوى يولو اوزه رينده كى خوس گدييينده يئنىدن بير بيرينى تاپيبلار. نبى آغا´نين اود يانديريب بوغدا قوووردوغو٫ دده خيدير´ا باشدان قوووشدوغو او كوله كلى گئجه٬ ايشده "خيدير نبى بايرامى"دير.

خالق آراسيندا نبى´نين دوغولماديغى و اؤلمه دييينه٫ بير "آلوو"٫ "آلووون ايشيغى" اولدوغونا اينانيلير. قيزيلباشلارا (تورك علوىلره) گؤره تبريز´ين ظاليم شاهى٬ نبىنين صاحيب الامر´ده داش قالاغينا توتولاراق اؤلدورولمه سينه امر ائديبدير. نبىنين داشا باغلانديغى سيرادا٬ الينده بير چيچك اورادان گئچمكده اولان عيسا يالاواج (پئيغمبر)٬ شاه´ين بويروغو ايله چيچه يى نبىيه توللاميشدير. بونو گؤره ن نبى ايسه٬ عيسايا بئله سسله نميشدير:

نبىنى گول اينجيده ر Nəbini gül incidər

بولبولو گول اينجيده ر. Bülbülü gül incidər

دوشمن آتان داش نه دير؟ Düşmən atan daş nədir

دوست آتان گول اينجيده ر. Dost atan gül incidər

 

خالقين اينانيشينا گؤره٬ نبى بو اولايدا اؤلمه ييب و غئيب اولوبدورּ

 

اردبيل سؤيله نجه سي: بو بايرام٬ اييى بير اينسان اولان "كورد اوغلو" (كورد اوغلي) آدلى بيريسى ايله ايليشگىله نديريليرּ اونلارا گؤره٬ كورد اوغلو خالقين قوووت (قاووت) ياپديغى بير سيرادا٬ يولچولوغا (مسافرت) چيخميشديرּ يولدا قاىلا تيپىيه (كولاك و بهمن) ياخالانميش و سونوندا قارلارين آلتيندا سيخيشيب قويولانميشديرּ تانرى قارلار آلتينا گؤمولن كورد اوغولو´نو قورتارماق اوچون هاوالارى قيزيشديريب٬ بئله جه كورداوغلو ديرى قالابيلميشديرּ داها سونرا كورداوغلو اؤز ايسسى سولونومو (نفسى) ايله قارلارى اريده ره ك دئشميش و ديشارىيا بير دليك آچابيلميشديرּ دلييى گؤره ن خالق٬ قارلار آلتيندا ديرى بير اينسانين اولدوغونو فرق ائديب كؤمه يينه قوشموش و قارلارى بير قيراغا آتينجا كورداوغلونو ديرى تاپميشديرּ

 

 

 

خيدير بايراملارى: خيدير ايلياس بايرامى و خيدير نبى بايرامى

 

خيدير آدينا گونوموزده ايكى بايرام واردير: بيرى هيديرائللئز Hıdırellez (خيدير ايلياس) بايرامى. اؤته كى خيدير نبى بايرامى Xıdır Nəbi .

 

 هيديرائللئز-خيدير ايلياس (روز-ى خيدير): داها چوخ توركييه و بالكانلاردا ماكئدونييا٫ بوسنييا٫ سيربيستان-مونتئ نئگرو (قاراداغ)٫ كوسووا٬ آلبانييا٫ بولغاريستان´دا بيلينن بير گوندور. كؤچ آيىنين (ماى-ماييس) ٦ نجى گونونده قوتلانان بو گونه٬ گاگاووزلار ائدئرائللئز دييه رلرּ خيدير ايلياس بايرام و تؤره نى توركييه و بالكانلاردا سوننى و سوننى اولمايان بوتون توركلرين طنطنه لى قئيد ائتديكلرى بير بايرامدير. آدى چكيلن بؤلگه لرده ياخلاشيق هر شهرده خيديرليق آديندا قوتسال سايييلان بير يئر واردير. خيديرايلياس گونو٬ خالق اينانيشيندا گؤره خيدير´لا ايلياس´ين (ائلى جاه-ايلييا-ايلياسس) بير آرايا گلمه گونو اولاراق قوتلانار. خيديرايلياس گونو اينانانلارين (مؤمينلرين) گپله شمه (صؤحبت) و سئوينج گونودور. بو گونده اؤلولوكلردن (قبيرسانديقلاردان) گؤروش (زييارت) ائديلير٫ تينلرى (روحلارى) اوچون يئمكلر پيشيريلير٫ اويغون يئرلرده سماه دؤنولور و راكى (آراق- عرق) ايچيلير. توركمنلرين ده قدر گئچه سينده  بنزه ر بير مراسيمى وارديرּ اونلارا گؤره بوتون شور دنيزلرين سويو شيرين اولاجاق بو گئجه ده٬ خضر الياس آديندا ايكى ملك گؤيلرده گزينيب كيمينله قارشيلاشارلارسا٬ اونو موتلو ائده جكلرּ اونلار بو موقددس گئجه ده قوناقليق وئريب٬ سوفرالار دؤشه ر٬ بيشمه٬ بؤرك٬ كوميشدان كيمى دادلى و چؤره كلر حاظيرلار٬ نذيرلر وئرير و قونشولارين گؤروشونه گئده رلرּ

 

خيدير نبى بايرامى: بو بايرام٬ آذرى توركلرينين هامىسينين (شيعه و اؤزه لليكله علوى) و توركييه-بالكانداكى توركلردن تكجه علوى توركلرين قوتسال (موبارك) سايديقلارى بايرامدير. سوننى توركلر خيدير نبى بايرامىنى بيلمز و يالنيزجا خيزير ايلياس´ى آنارلارּ گونوموزده شيعه توركلر اوچون خيدير نبى گونو - اونو بيلمه لرينه رغمن- اؤز دينى آنلامينى بوتونلوكله ايتيريب و هر هانسى دينى بير معنايا صاحيب دئييلديرּ شيعه توركلر فارسلار طرفيندن هم ائتنيك و هم تئولوژيك اسيميلاسييونا اوغراقديقلاريندان دولايى٬ بو ميللى-تاريخى بايرامى ياواش ياواش اونودمايا باشلاميشلارּ تورك قيزيلباش توپارلارينين (زومره لرينين) ايسه ان اصيل و ان اؤنه ملى (اهمييتلى) دينى بايراملارى "خيدير نبى بايرامى"دير. بو بايرام٫ اونلار اوچون بير دينى-مذهبى بايرام اولدوغونا گؤره هله ده چوخ جانلى بيچيمده ياشاديلير. تورك كولتورو ائتگىسى آلتيندا قالان ايرانى ديللى خالقلاردان كورد٫ گوران و زازا اهل-ى حقلر٬ بو گونو "ذات-ى موطلق على" شرفينه "عيد-ى على حيدر" آدلانديريرلار. بو ايرانى اهل-حق قوروهلاريندان ساواى٬ ايرانى خالقلارين هئچ بيرى (فارس٬ لار٬ بلوچ٬ پشتون٬ تاجيك ּּּּּ) خيدير نبى بايرامينى بيلمز و قوتلامازּ

 

 

 

خيدير گونلرى