Sedigheh Adalati

Anadili nedir ve niye önemlidir?

Anadili anamızdan, atamızdan ve yaxınlarımızdan öğrendiğimiz dildir. Araşdırmalara göre bir uşaq anasının qarnından anadiliyle tanış olur ve dünyaya geldikten sora da, uşaq ağladıqda onunla ana dilinde  danışılırsa o ağlamağı keser ve dinler.

Zaman içinde uşaq anadilini eşide-eşide öyrenir ve tekrarlamağa başlar.Yavaş-yavaş kıssa cümleler quraraq ana dilinde danışmağa başlar. Qıssa zaman sora ana dilinde duyğularını ve isteklerini anlatmağı öğrenir. Ana dilinde başqalarıyla rabite qurar. Bu dille oynar, güler, ağlar ve savaşar. Ancaq anadiliyle etrafındakı dünyanı tanıyıb ve anlada bilir. Ana dilinde danışaraq özüne bir hüviyyet qazanıb, bu vesileyle ferdlikden çıxıb bir qurupa bağlı olduğunu anlar. Bu bağlılığın yaratdığı istiliyi ve güveni yaşar.

Bilimsel olarak desem “danışmaq” sesli düşünmekdir. Düşündüğümüz zaman sessizce özümüzle danışmış oluruq, ve danışdığımız zaman uca sesli düşünmüş oluruq.

Ana dilinde danışdığımız zaman beyin ve ağız arasında bir müsteqim rabite gurulmuş olur. Burada bu mövzunu biraz daha genişledib deyerdim ki, eslinde  biz anadilimizde danışdığımız zaman üreyimiz, beynimiz ve ağzımız arasında bir rabite qurulmuş olur. Çünki biz anadilimizde danışdığımız zaman her kelmeni ifade etdiyimizde o kelme bize yaşadığımız anları, geçmiş tecrübeleri xatırlatıb her kelimeyle derin bir duyğu yaşayır, sevinir, kederlenirik, özlem ve hesret çekiruk. Beyindeki cümlelerin canlanmasıyla ürekte duyğu yaşayıb ve ağız vasitesiyle düşünüb, hiss etdiklerimizi başa salırıq. Ona göre biz ana dilimizde danışdığimizda bir üçlü mexanizm: ağız, beyin ve ürek arasında qurulur ki, bu temamiyle insanın tebiyyetine uyğundur. Ona göredir ki, anadili bir açar kimi bizim iç dünyamızı açar ve ortaya çıxarara. Ancaq anadilimizde danışdığımızda bizim içimizdeki edeb, hüner ve ya tersi ortaya çıxar.

Uşaq beş yaşına gelende hayatı boyunca öğreneceyi bilgilerin yüzde 80-ni ailesinden anadilinde öğrenmiş olur ve 6-7 yaşına gelince mektebe getme yaşına yetişmiş olur.

Bu merhelede iki durum qabağa gelir:

1-Uşaq mekdebde anadilinde tehsil görür.

2-Uşaq mektebde ana dilinde değil, temamen ferqli bir dilde tehsil alır.

Mektebin rolu uşağın şexsiyyetinin formalaşmasında çox böyükdür, çünki mekteb aile ile toplumun arasında bir körpü kimindir ki, uşağın ailesinden öyrendiklerini tekmilleşdirib, bilimselleşdirib, uşağı yetişdirib ve böyük toplumda yaşamak ve çalışmağa hazırlayar.

Uşağın ailesiden  gazandığı hüviyyet duygusunu, ailesine  ve guruhuna bağlılığını güçlendirib, uşağa xalqı ve toplumuna  qarşı sorumluluğunu öyredir.

Burada önce birinci durumu yeni uşağın ana dilinde tehsil görmesinin, onun ruh ve şexsiyyetinde nece tesir goyacağını inceleyeceyik.

Teessüfle bu durum bize tanış değil ama hemişe özlemini çekdıyımız, dilediğimiz ve arzuladığımız bir durumdur.

Uşaq ilk mektebe gedende ailesinden ve yaxınlarından ilk defa ayrılmış olur, ona göre çox qerib duyğular içindedir. İlk defa resmi bir mühite girecek ki, orada hiç kimseni tanımır.

Uşaq bu duyğularla ilk gün sinife gedir, müellim (öğretmen) gelir ve danışmağa başlayır. Müellimin statusu çox böyüktür, uşaq hem ondan gorxar ve hem ona sayğı duyar.

Bu yalnızlık ve qerib duyğular içinde uşağın ailesi ve yaxınları yanında değil ama onu himayet eliyen, onun başkalarıyla rabite qurmasına yardım eleyen bir güc yanında vardır ki bu qerib mühitde ona istilik verir ve bu güç onun sahib olduğu ana dilidir. Anadilinin yardımıyla başqalarıyla ve hatta tanımadıqlarıyla rabite qurar.

Müellimi de tanımır ama danışdığı dili çox yaxşı bilir ve bu danışılan dilin sayesinde müellimin de onun xalqqından biri olduğunu hiss eder, müellimin verdiği dersi de  onun dilinde olduğu üçün  yaxşı anlıya bilir. Düşündüğü ve hiss etdıyı dilnen danıştığı dil bir olduğu için çox tez düşünüb müellimin suallarını cevablıya bilir bu huzur-e-zehne neden olub ve uşaqda yaratıcılığa yol açar.

Uşaq müelliminden öyrendiklerini analiz eliye bilir ve sual etme imkanına sahibdir. Ona göre uşaqda araşdırmaçılıq, analiz gücü, sorğulama ve yaradıcılıq yeteneği gelişir. Tehsil anadilinde olduğu üçün uşağın güveni özüne, ailesine ve bağlı olduğu quruha daha da güclenib hüviyyeti temamen yerleşmiş olacak.

İndide tehsil anadilinde olmasa ne olur?

Evvelen niye anadilinde tehsil olmaz?

Her yerde ki, insanlar öz anadillerinde telim ve terbiyeden mehrum olsalar orada siyasi ve ictimai zülüm var demektir. Edaletsizlik var, çünki o toplumda bir dil diger dillere ve bir guruh insan digerlerine üstün tutulur. O toplumda qayri-hakim guruhların istismar edilmesi ve tarixten silinmesi planlanmış demektir.

İnsanları aradan aparmanın üç mühim yolu var:

1-   Bir atom bombası salıb ve o nesli yox elemek. Ya’ni biyolojik genleri yox elemekle. Bu bizim ölkemizde mümkün deyil. Çünki geyri Fars xalqlar İranın her köşesine dağılmışlar.

2-   Xalis qan ve xalis gen ferziyesini ortaya çıxarmaq:

Bu bizim ölkemizde denendi ama indi geçerli deyil, çünki iller boyunca oluşan köçlerden (mühaciretlerden) xalis gen diye bir şey galmamış, olsa bele o xalis gen naqis gendir, çünkü genle ilgilenen uzmanlar sabit elemişler ki, xalis genlerin zeka derecesi daha azdır ve xesteliklerin müqabilinde daha az muqavimdirler.

3-   Kültürel genleri yox elemekle. Kültürel gen nedir?

Bize önceki nesillerimizden gelen ve yetişen kültürdür. Ve bu ele o düşüncedir ki, İrandakı siyasetçiler onu uyqulamağa başladılar.

İranda da geyri Fars xalqları yox elemek üçün bu xalqların ana dillerini yasaqlamaqla onların kültürünü, tarixini ve hüviyyetini yox eleyib, bu vesileyle onları köleleşdirib, adlarını tarixden silmek istediler. Çünkü ancaq ana dilini öğrenmeyen bir xalq bu qeder rahat öler ve adı tarixten siline bilir.

Mektebin ilk gününden başlıyaraq bu hedefe çatmaq ve İrandakı xalqları mehv elemek üçün çalışıldı.

Uşaq birinci gün mektebee geder. Müellim sinife gelir ve danışmağa başlar. Uşaq müelliminin anlatdıqlarından heç bir şey anlamaz, çünki onun dilini anlamır. Uşaq acı bir durumdadır. Anasından, babasından öyrendiyi ve güvendiyi dil burada işe yaramır. Adam olmak için mektebe get demişler, ama  adam olmaq için onun dili keçerli deyil ve ayrı dilde danışmalıdır. Adam olmak üçün Fars olmalıdır, bu ne demektir? Fars olmayanlar adam sayılmazlar. Belelikle uşaqla anadilinde danışanlar etibarlarını, onun yanında temamiyle itirirler. Bu düşünceler her saat ve her gün mektebde uşağın beynine yürüdülür ve her gün ailesine, diline ve kültürüne olan güveni bu vesileyle itirilir. Uşaq her gün tehgir olunur ve qıssa zaman içinde ailesinden gazandığı hüviyyet yox olur gider. Quruhuna oluşturduğu güven ve bağlantı da gitdikçe aradan gidecek.

Uşaq müellimin dilini anlamadığı için onun verdığı dersinde böyük bir bölümünü anlıyamaz. Müellimin anlatdıqlarını analiz eliye bilmez, sorğulayıb, düşüne bilmez. Düşünse de anlada bilmaz, çünkü düşünce ve danışma dili ayrılmışdır. Ana dilinde düşünür ama ana dilinde anlada bilmaz, yanı beyin, ürek ve ağız arasındakı rabite tamamilye kesilmiş olur ve bu, insan gelişmesinde çox böyük zererdir ve insan beynini ve şexsiyyetini çox etkiler.

Bunların hamısını bir yere toplarsak uşaq ana dilinde tehsil görmezse başına gelecekler bunlardır:

·       Evvelen bir çox insan anadilinde tehsil alamadığı üçün özüne güvenmeyib ve başdan etibaren mektebe gedmeyi redd eder. Ona göredir ki, bu toplumlarda savadsızlıq oderecesi diger toplumlardan daha çoxdur.

·       Müellimin dilini anlaya bilmediyi üçün onun verdiyi dersinin ancak kısa bir bölümünü anlıya bilir, getdikce öz güvenini itirer.

·       Özüne, ailesne, bağlı olduğu quruha, ve hüviyyetine güvenini itirib, yeni bir hüviyyet axtaracaq.

·       Düşünce dili ve danışma dili ayrı olduğu üçün eşiddiklerini ve öyrendiklerini analiz ede bilmez, sorğulaya bilmaz, araşdıra bilmaz ve ancaq  ezberci ve teqlidci olur.

·       Anadilinden yoxsul qalan nesil kimi, anadili de böyük bir qurbanidir çünkü bu dil inkişaf eliyemedi ve bilimselleşemedi.

·       Özetlersek bu xalqın uşaqları kültürüne, alimlerine, diline ve geçmişine yabancı olub, planlandığı kimi köleliye hazır bir nesil olacaq. Çünki bir nesil ancaq anadilinden, kültüründen ve tarixinden ayrılırsa  köleleşe bilir.